خبر طب اسلامی، ابزاری برای ساختن تمدن اسلامی

بعضی از مسایلی را که در بین بحث ها مطرح کرده ام، نیاز به توضیحاتی دارد که بهتر فهمیده شود. یکی از این مسایل، طرح این بحث بود که "طب، نه فقط وسیله ای برای درمان مرض بلکه باید ابزاری برای رسیدن به تمدن اسلامی باشد" ... این بحث را اینطور هم می توان گفت: "درمان مرض، نزدیکترین هدف است نه تنها هدف" پس اگر این درمانِ مرض، اهداف دیگر را تامین نکند، ابزار مناسبی برای استفاده در راه رسیدن به اهداف اصلی ما نیست ... بنده می خواهم این معنا را کمی شرح دهم تا یکی از مباحث عمیق و مهم این جریان در این تالار مطرح شده باشد:

می گویند در قدیم، شهری بوده که مردم آن مستجاب الدعوه بودند. حاکمان این شهر از مردم خود خیلی حساب می بردند چون اگر می خواستند به آن ها ظلمی کنند، فورا بر اثر دعای آنان سرنگون می شدند ... حاکم جدید بر تخت می نشیند ... در این اندیشه فرو می رود که چطور باید از این مشکل بزرگ خلاص شد و یک حاکم واقعی بود! ... ظاهرا به پیشنهاد وزیرش طرحی میریزد ... از مردم شهر می خواهد که هر یک از آنان تخم مرغی را بردارند و با خود به میدان شهر بیاورند و در آنجا بگذارند. وقتی این کار انجام شد، فرمان می دهند که هر کسی یک تخم مرغ بر دارد و برود ... بعد از این ماجرا حاکم، تجاوز به مردم شهر را آغاز می کند ... مردم هم برای سرنگون شدن حاکم دعا می کنند اما دیگر دعای آنان مستجاب نمی شود ...

انسان موجود بسیار دقیقی است و کوچکترین بی توجهی نسبت به طریقه سلوک، در او آثار خود را می گذارد. من شنیدم که یکی از عرفا (علما) می گفته (مضمون:) که اگر فرد فقیری نگاهش به میوه های یک میوه فروشی بیافتد و دلش آن را بخواهد اما نتواند که بخرد، این نگاه بر روی خورنده ی آن میوه، تاثیر می گذارد ... در جایی خواندم که شخصی زمینی داشت و زراعت می کرد، روزی میبیند که گاوی که زمین همسایه را شخم می زده به زمین او آمده و مقداری از خاک های زمین همسایه را هم با "گاو آهن" به زمین او آورده. پس آنسال از محصول آن زمین چیزی نخورد ...

این ها مثال هایی بود برای تذکر مسیولیت خطیر و فراموش شده ی انسان در عصر حاضر تا کمی در حقیقت خلیفه اللهی و هدف خلقت خود، اندیشه کنیم ... از کجا آمده ایم؟ برای چه آمده ایم؟ به کجا خواهیم رفت؟ چگونه خواهیم رفت؟ ...

خبر اهداف و روش‌شناسی آیات پزشکی

حسن رضا رضائی

کارشناسی ارشد تفسیر و علوم قرآن

چکیده

نویسنده بعد از تقسیم آیات پزشکی قرآن به «آیات بهداشتی» و «آیات درمانی»، به اهداف آیات پزشکی قرآن پرداخته و به این نتیجه ‌رسیده است که قرآن کتاب علمی نیست، بلکه کتاب هدایت انسان به سوی کمال است. قرآن برای تقویت مبدء شناسی و معاد شناسی و تحریک حسّ کنجکاوی بشر، به مسائل علمی پرداخته و نیز به برخی از مسائل پزشکی اشاره نموده است.

در تفسیر آیات پزشکی لازم است از شیوه «استخدام» برای فهم بهتر قرآن سود ببریم و از شیوه افراطی «استخراج همه علوم از قرآن» و تحمیل نظریه‌های علمی بر قرآن بپرهیزیم. نویسنده در پایان با توجه به آیه 275 سوره بقره که خداوند دیوانگی را به مس شیطان نسبت می‌دهد و مفسران احتمالهای زیادی در برای آن مطرح می‌کنند، ضمن اشاره به شبهات وارده بر آیه، به نقد و بررسی آن احتمالها پرداخته است.

کلیدواژه‌ها: پزشکی، اعجاز، قرآن، تفسیر علمی، شیطان.

مقدمه

آغاز پزشکی تاریخ معین ندارد. عده‌ای «هرمس لول» (ارس یا همان ادریس پیامبر) را بنیانگذار پزشکی معرفی نموده‌اند. برخی آن را به تمدنهای بابل، یمن، مصر، فارس، هند، یونان و ... نسبت داده‌اند و بعضی هم می‌گویند پزشکی به صورت یک هنر آغاز شد و طی قرنها به شکل یک علم درآمد. جالینوس(201 م) و بقراط (277 ق.م) آن را الهام از سوی خداوند می‌دانند و افلاطون (428 ق.م) معتقد است این علم به صورت قیاسی و تجربی پدید آمد. (نور محمدی، غلام رضا، نگرش نوین به طب، پژوهش حوزه، 17 ـ 18 / 10).

برخی از دانشمندان مانند شیخ مفید (مفید، تصحیح الاعتقاد، 144؛ مجلسی، بحارالانوار، 62 / 75). بر این باورند که علم طب، مبدء الهی دارد و به وحی متکی است. به نظر می‌رسد نیازهای ضروری انسان نخستین در زمینه طب از طریق وحی برطرف می‌شد.

تاریخ پزشکی با تاریخ آفرینش انسان گره خورده است، زیرا درد و بیماری هرگز از انسان جدا نبوده است، اما این علم از زمان جالینوس (201 م)، بقراط (277 ق. م) و افلاطون (428 ق. م)، نظمی به خود گرفت و به صورت مدون و کلاسیک در آمد و با ظهور اسلام در شبه جزیره عربستان رشد فزاینده‌ای به خود گرفت.

هدف از نزول قرآن، تربیت معنوی و هدایت انسانها به سوی سعادت و کمال است ومطالب عمده قرآن هم در همین راستا نازل شده است. قرآن کتاب علمی نیست تا بتوان همه جزئیات علوم را از آن استخراج کرد. و انسان از راه عقل و تجربه می‌تواند به علوم مختلف از جمله پزشکی دست یابد. با این وجود، قرآن به برخی از مسائل علمی در راستای خداشناسی، تحریک حس کنجکاوی علمی بشر و تشویق او به فراگیری علوم، اشاره کرده است. (رضایی اصفهانی، محمد علی، درآمدی بر تفسیر علمی قرآن، 177).

خبر قرآن و بهداشت روان

دکتر احمد صادقیان / مدرس حوزه و دانشگاه

چکیده

یکی از مباحث مطرح در بحث علم و دین، استخدام علوم در فهم اشارات علمی قرآن است. در بحث قرآن و بهداشت روان نیز می‌توان از پیشرفتها و دستاوردهای روانشناسی و بهداشت روانی برای استخراج قواعد بهداشت روانی از دیدگاه اسلام استفاده کرد. در این مقاله سعی شده است به بعضی از موارد و اصول کلی در این زمینه اشاره گردد.

قرآن به عنوان کتاب راهنما و دستورالعمل‌زندگی بشر راهکارهایی را برای تأمین بهداشت روانی ارائه داده است که در این مقاله به بعضی از راهکارهای شناختی و رفتاری اشاره می‌شود.

راهکارهای شناختی: آموزه‌های اسلام با تغییر و اصلاح شناخت و تفکر نسبت به جهان و تبدیل جهان بینی بشر به جهان‌بینی الهی، بر نگرش انسان به مسائل زندگی و رفتار، عواطف و احساسات شخص تأثیر گذاشت که ایمان و توکل به خدا، رضا، مثبت اندیشی، امیدواری به زندگی، الگو قرار دادن پیامبر9 و اولیای الهی، اعتقاد به معاد از نتایج آن می‌باشد.

راهکارهای رفتاری: اصلاح و هدایت تفکر به سمت جهان بینی الهی باعث اصلاح رفتار شخص می‌گردد که این رفتارهای صحیح در خانواده، روابط بین فردی، روابط اقتصادی می‌تواند بهداشت روانی افراد را تأمین نماید.

خبر بررسی ناهمخوانی آیات طبّی با علوم پزشکی

دکتر حسین علایی/ پزشکی عمومی

حسن رضا رضایی / کارشناسی ارشد تفسیر و علوم قرآن

چکیده

با وجود پیشرفت‌ فراوان دانش پزشکی هنوز شاهد اعتراف دانشمندان در زمینه هم‌نوایی علوم با قرآن هستیم. در این مقاله شبهه‌های «آفرینش انسان»، «خلقت گوشت بعد از استخوان در دوران جنینی»، «منشاء منی» و «آگاهی از جنس جنین» بررسی و نقد می‌شود و روشن می‌گردد که آیات پزشکی نه تنها با هم‌ اختلاف ندارند، بلکه با علوم پزشکی هم ناسازگار نیستند.

واژه‌های اصلی: قرآن، علوم پزشکی، تناقض.

درآمد

قرآن وحی الهی است (شوری/ 7)؛ نه مکتوب بشری، از این رو نه تحریف می‌پذیرد (فصلت/ 42)، نه اختلاف و تناقض مطالب را بر می‌تابد (زمر/ 28). قرآن متناقض نمی‌تواند ادعای جهانی و جاودانگی نماید. تحدّی (به مبارزه طلبیدن) (بقره/ 23)، معارف بلند و اعجازها (بلاغی، فصاحتی، ادبی، علمی و...) نشان می‌دهد که تفکر بشری در تدوین و تنظیم آن دخالت نداشته است و تناقضی بین آیات نیست، اما برخی با گزینش ظاهرگرایانه بعضی آیات و مراجعه نکردن به آیات دیگر و تفاسیر و احادیث، تناقض قرآن با علوم پزشکی یا تناقض بین آیات را برداشت می‌کنند.

خبر بهداشت روانی اعتقادی در اجتماع

مصطفی احمدی فر / کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه علوم اسلامی رضوی

چکیده

با این که جهان با شتاب به سوی صنعتی شدن و جهانی بدون دشواری دگرگونی‌های ژرف فن آوری در حال حرکت است، بیماری‌ها و مشکلات روانی همچنان موضوعی مورد توجه به حساب می‌آید.

از جمله بیماری‌های روانی که دامن جوامع را گرفته، بیماری دهشتناک اعتقادی است. این معضل اعتقادات جوامع را هدف  قرار می‌دهد و آنان را از جایگاه والای خود به پایین‌ترین سطوح حیوانی می‌کشاند.

مکتب اسلام در این خصوص، به لحاظ مبنایی و محتوایی، غنایی والا و در کاهش و محو فشارهای روانی و اعتقادی نقشی به سزایی دارد. اسلام، راهکارها و سفارش‌هایی در این بین دارد که زمینه‌ساز تقویت بنیه اعتقادی افراد در اجتماع هستند؛ آن سان که فشارهای روانی و اعتقادی مردم را از بین می‌برد و بهداشت روانی آنان را ـ در این زمینه ـ تقویت یا تأمین می‌کند.

در این‌باره می‌توان از عمده‌ترین بیماری‌های روانی، پیامدهای آنان در اجتماع و راهکارهای اسلام برای رویارویی با این گونه بیمار‌ی‌ها نام برد.

واژه‌های اصلی: قرآن، بهداشت روان، اعتقادات، اجتماع.

مقدمه

بهداشت روانی (Mental Health) از نیازهای ضروری افراد جامعه شمرده می‌شود و حاصل عملکرد مطلوب جامعه، وجود افرادی است که از حیث سلامت و بهداشت روانی در وضعیت مطلوبی قرار دارند. اما هزاره سوم میلادی در شرایطی آغاز می‌گردد که جهان هم‌چنان درگیر مشکلات زیادی در ابعاد روانی است و در آستانه قرن بیست و یک، انسان مضطرب، افسرده و بحران زده، بیش از هر زمانی خود را در برابر سوالاتی اساسی در مقوله ارزش‌ها و سلامت روانی می‌یابد و عامل پیدایش بسیاری از ناسازگاری‌ها و نابهنجاری‌ها را تضادهای ارزشی و استقرار نداشتن یک نظام ارزشی سازمان یافته در فرد می‌داند.

نکته قابل توجه این است که بسیاری از کشورها به ابعاد زیر ساختی، در ظهور و گسترش اختلالات روانی و این که چرا گسترش اجتماعی، توفیقی در مهار اختلالات روانی به دست نیامده، توجهی نداشته‌اند؟ با تأملی کوتاه در شرایط جوامع دارای گسترش ارتباطات انسانی در سطوح مختلف بین المللی، این نکته احساس می شود که با وجود تلاش‌های فراوان در زمینه بهبود شرایط روانی افراد، عوامل بر هم زننده تعادل روانی روز به روز افزایش یافته‌اند و احساس نیازمندی به بهداشت روانی در اجتماع گسترش روز افزونی پیدا کرده است.

ادیان الهی این معضل را از دیر باز پیش‌بینی کرده بودند. اسلام نیز به روابط اجتماعی سالم انسان‌ها توجه دارد و خواستار این است که روابط اجتماعی به گونه‌ای باشد که سلامت و بهداشت روان افراد به خطر نیفتد و راهکارها و سفارش‌هایی در این بین دارد که زمینه ساز روابط بهتر و پیوند های عاطفی و حمایتی در اجتماع هستند.